Inhoud

Voornaamste wijzigingen sinds 1848

Tabel 1 geeft een overzicht van de voornaamste grondwetswijzigingen sinds 1848 met betrekking tot de grondrechten.

Tabel 1. De voornaamste grondwetswijziging sinds 1848 (grondrechten).

Grondrechten

1814

1815

1840

1848

1922

1983

1987

2002

Gelijkheidsbeginsel

X

Actief kiesrecht

X

Passief kiesrecht

X

Recht van petitie

X

Vrijheid van godsdienst

X

Vrijheid van meningsuiting

X

Recht tot vereniging en vergadering

X

Huisrecht (vrijheid van de woning)

X

X

X

Briefgeheim

X

Telefoon-, telegraafgeheim

X

Persoonlijke levenssfeer

X

Lichaamelijke integriteit

X

Eigendomsrecht

X

Vrijheid van de fysieke persoonlijkheid

X

Nulla poena beginsel

X

Ius de non evocando

X

Recht op rechtsbijstand

X

Werkgelegenheid e.d

X

Bestaanszekerheid e.d

X

Gezondheid

X

Woongelegenheid

X

Ontplooiing, vrijetijdsbesteding

X

Onderwijs

X

X

Gewetensbezwaren militaire dienst

X

Openbaarheid van bestuur

X

Onafhankelijke rechterlijke macht

X

Verbod van doodstraf

X

Rechtspositie ambtenaren

X

Openbare terechtzitting

X

In tabel 2 wordt voor een aantal andere belangrijke punten (samenstelling Staten-Generaal, rechten van het parlement, ministeriële verantwoordelijkheid, kiesstelsel, kiesrecht en overige grondwetsbepalingen) een zelfde overzicht gegeven. Voor de wijzigingen van 1983 zie tevens de voorgaande paragraaf.

Tabel 2. De voornaamste grondwetswijziging sinds 1848 (overige onderwerpen).

1814

1815

1840

1848

1884

1887

1917

1922

1938

1946

1948

1953

1956

1963

1972

1983

1987

1996

2002

Samenstelling Staten-Generaal

  • aantal kamers

een

twee

  • aantal leden Tweede Kamer

55

110

58

68-86

100

150

  • aantal leden Eerste Kamer

40-60

20-30

39

50

75

  • tijdelijke vervanging

X

Rechten van het parlement

  • inlichtingen

X

X

  • enquête Tweede Kamer

X

  • enquête Eerste Kamer

X

  • immuniteit

X

  • amendement

X

  • initiatief

X

  • begroting

X

Ministriële verantwoorde­lijk­heid

  • jegens de koning

X

  • strafrechte­lijke

X

  • contraseign

X

  • algemeen voorschrift

X

Kiesstelsel

  • Eerste Kamer

benoemd door Koning voor het leven

indirect door leden Provinciale Staten direct, via districten-stelsel

  • Tweede Kamer

indirect door leden Provinciale Staten

direct, via e.v.

idem, binnen grezen door de wet gesteld

Kiesrecht

  • passief Eerste Kamer

aanzienlijksten;

40 jaar

hoogst-aangeslagen; 30 jaar; verder als TK

hoogst­aangeslagen en hoge ambtsdra­gers; verder als TK

als TK

  • passief kiesrecht voor Tweede Kamer

ingezetene van betreffende provincie; 30 jaar

Nederlander; volle genot van de burgerschaps­rechten; 30 jaar

mannelijk Nederlander; idem

tevens vrouwen

25 jaar

18 jaar (zolang de leeftijd waarop de minderjarig­heid eindigt niet is verlaagd tot 18 jaar:21 jaar)

18 jaar

  • actief kiesrecht Tweede Kamer

census; direct; meerderjarig; Neder­­landers;

ingezetenen

Neder­landers;

direct; mannen; kenteken van geschiktheid; door de wet bepalen leeftijd niet beneden 23 jaar; ingezetenen

Neder­landers; mannen; door de wet te bepalen leeftijd niet onder de 23 jaar; vrouwen onder gelijke voorwaarden voor zover de wet haar kiesrecht verleent; ingezetenen

Neder­landers; ingezetenen; door de wet te bepalen leeftijd niet onder de 23 jaar

Overige grondwets­bepalingen

  • elke Nederlander tot elke landsbedie­ning benoembaar

X

  • verbod grondwets­herziening gedurende regentschap

X

beperkt tot bepalingen troonop­volging

vervallen

  • noodtoestand

X

  • burgelijke staat van beleg

X

  • gewetens­bezwaren defensie

X

  • verordenende bevoegdheid voor andere dan in de Grondwet genoemde lichamen

X

X

  • minister zonder portefeuille

X

  • ombudsman

X

X

Op 24 juni 2008 zijn twee grondwetswijzigingen in tweede lezing door de Eerste Kamer aangenomen:

  • een wetsvoorstel waarmee de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen (onder curatele gestelden) van het kiesrecht komt te vervallen
  • een wetsvoorstel waarmee de bepaling inzake het voorzitterschap van de gemeenteraad en van provinciale staten komt te vervallen.
Scroll naar top